Tarihte Bugün: Nobel_Edebiyat_Ödülü

Tarihte Bugün: Nobel_Edebiyat_Ödülü

Nobel Edebiyat Ödülü'nü Fransız Jean-Marie Gustave Le Clézio kazandı.

Nobel Edebiyat ödülleri, Nobel Ödülleri'nin bir parçası olarak, her yıl Alfred Nobel'in sözleri ile "bir idealist eğilimi en farklı şekilde ifade eden yazara" verilmektedir. İsveç Akademisi her yıl bu ödüle layık kişileri seçmektedir.

Hakkındaki tartışmalar

Alfred Nobel'in bu sözü aslında başta birçok tartışmaya neden olmuştur. İsveç dilinde 'idealisk' kelimesi 'idealistik' ve 'ideal' olarak çevrilmektedir. Bu da Lev Tolstoy ve Henrik İbsen gibi dünyaca tanınmış yazarların başlarda yazdıkları yeterince idealistik bulunmadığından ötürü bu ödülü alamamalarına yol açmıştır.

Ödülü alamayanlar kadar alanlar da tartışma konusu olmuştur. 2016 yılında şarkıcı ve söz yazarı Bob Dylan'ın bu ödülü alması, şarkı sözü yazarlığının edebi bir çalışma olup olmaması tartışmasını açarken, 2019 yılında da Srebrenitsa Soykırımı'na dair görüşleri nedeniyle Peter Handke'nin bu ödülü kazanması eleştirilere konu oldu. Amerikalı yazarların Nobel Edebiyat Ödülü'ne çok az seçilmeleri de eleştiri alan noktalardan biridir.

Notlar

İlk olarak 1901 yılında verilmiştir.

Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan kadınlar: Selma Lagerlöf, Grazia Deledda, Sigrid Undset, Pearl S. Buck, Gabriela Mistral, Nelly Sachs, Nadine Gordimer, Toni Morrison, Wislawa Szymborska, Elfriede Jelinek, Doris Lessing, Herta Müller, Alice Munro, Svetlana Aleksiyeviç, Olga Tokarczuk, Louise Glück, Annie Ernaux, Han Kang, Anne Carson

Nobel Edebiyat Ödülünü en genç yaşta alan yazar Rudyard Kipling. İngiliz sömürgeciliğinden yana tutumuyla tanınan romancı, şair ve öykü yazarı Kipling, 1907 yılında Nobel'i aldığında 42 yaşındaydı.

Nobel Edebiyat Ödülünü en yaşlı alan yazar Doris Lessing. 2007 yılında Nobel'i aldığında 88 yaşındaydı.

En uzun yaşamış Nobel Edebiyat Ödülü sahibi, İngiliz mantıkçı ve düşünür Bertrand Russell. 1945'te Batı Felsefesi Tarihi'ni yayımlayan, 1950 yılında ödüle değer bulunan Russell 1970'te öldüğünde 97 yaşında idi.

En genç ölen Nobel Edebiyat Ödülü sahibi, Fransız düşünür, romancı, deneme ve oyun yazarı Albert Camus. 1957'de ödüle layık görülen Camus, 1960'ta bir trafik kazasında hayatını kaybettiğinde 46 yaşındaydı.

Jean Paul Sartre Nobel Edebiyat ödülünü kabul etmeyen tek yazardır.

Erik Axel Karlfeldt ölümünden sonra "gıyabında" kendisine sunulan ilk kişidir.

Ayrıca bakınız

Nobel Edebiyat Ödülü sahipleri listesi

Kaynakça

Dış bağlantılar

http://www.nobel.se/literature/laureates/index.html13 Kasım 2002 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

Nobel Prize Winners in Literature 19 Kasım 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

The Nobel Prize 24 Ağustos 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

Nobel Edebiyat Ödülü, 1915 yılında İsveçli yazar ve alim Alfred Nobel’in mirasını bir adımla genişletmek amacıyla 1901’de ilk kez verildi. Nobel’in antik “Sükunet Ürünleri”nin ürelerini içeren bir programdan farklı olarak, 1911 yılında Almanya’da büyük bir yayıncılık hevesiyle oluşturulan ve Nobel Kurulu tarafından seçilen ödül, “kitap, hikaye, şiir veya drama” alanında yaratıcı katkıları takdir etme amacını taşıyor. Ödülden bu yana 100’den fazla yazar bu başarıyı elde etti fakat “en üzerine “edebiyet’’den öte, şiirsel üslup, toplumsal duyarlılık ya da ideolojik etkiler de değerlendirme sürecinde rol oynadığını söylemek mümkün. Kurul, “kelime”yi milattan beri süregelen karşılıkla dengeye oturtmaya çalışırken, 1970’li yıllar sonrasında popülariterleşen “yazar kimliği” ile netçiliği beraberinde getirdi. 1989’da Alberto Moravia’nın Cumhurbaşkanı kabulü, 2000’de Mario Vargas Llosa’nın “sıradışı” eserleriyle yükselişi, 2008’de José Saramago’nun “büyüleyici anlatımı” gibi özellikli kazanımları, Nobel’in kendine has seçiciliğini bir kez daha kanıtladı. 2023’deki ödül kazananı, İspanyol şair ve yazarı, küresel çatışmalara kendi bakış açısıyla ışık tutan kişinin kendi sözleriyle “dilimin sınırlarını aşmak” anlamını yeniden örütmekte. Nobel Edebiyat Ödülü, çabuk yükseldiği kadar, bazen az değerlendirme ve anlaşılmaz tercihlerle de anılmış. 1922’deki Robert Frost’un uzunca kaleme alınmasına ve 1931’deki Sir Henry V. W. G. Sandford’un çalışmasının denetimiyle “kültür ve empati” yönüne vurgu yapan takımın konuya bakışı tartışmalı bir ortamda ortaya çıktı. 2019’da ise, sindirele binalar yerine “yazınlardaki tarih” ve yeni nesil gelenekleri target eden bir açıklama yaparak, sınırsız yoruma açık bir yol çizerken ödülün evrimini takdir etti. Nobel Edebiyat Ödülü, insanlık tarihinin “metot” ve “hikaye” perspektiflerini birleştirerek, edebiyatın uluslararası güç olma misyonunu sürdürüyor ve uzaktan da sınırsız bir müzakere alanı sunuyor.