Tarihte Bugün: İYİ_Parti

Tarihte Bugün: İYİ_Parti

İYİ Parti, Meral Akşener tarafından kuruldu.

İYİ Parti, 25 Ekim 2017 tarihinde Meral Akşener liderliğinde kurulan ve Türkiye'de faaliyet gösteren bir siyasi partidir. Parti tüzüğüne göre resmî kısaltması "İYİ PARTİ" şeklindedir. Simgesi güneş ve parti isminin Kayı boyu bayrağından esinlenilerek yazılmasıdır. TBMM'de 27 milletvekili ile grubu bulunmaktadır. Genel başkanı Müsavat Dervişoğlu'dur.

Parti, Milliyetçi Hareket Partisinden (MHP) ayrılan tanınmış isimler tarafından kurulmuştur. Partinin kurucusu ve genel başkanı Meral Akşener ile ilk genel başkan yardımcısı Koray Aydın, parti kurulmadan önce MHP'nin yönetiminde görev almıştır. MHP'nin 2017 anayasa referandumunda 'Evet' oyu çağrısı ve partinin genel başkanı Devlet Bahçeli'nin yerine başka bir genel başkan getirmek için düzenlenen bir kurultayın ardından tanınmış MHP üyeleri arasında yeni parti fikri ortaya çıktı. Siyasi yorumculara göre parti genel olarak etnik milliyetçiliğe karşı ılımlı sivil milliyetçiliği desteklemektedir. Parti kendisini siyasi yelpazenin merkezinde olarak tanımlar ve Avrupa Birliği ile Türkiye'nin yakın ilişkilere sahip olduğu olumlu bir gündemi savunur, Türkiye'nin Batı Bloku'nun bir parçası olmaya devam etmesi gerektiğini vurgular. Üçüncü taraf kaynaklar, partiyi siyasi yelpazenin merkez sağında veya sağ kanadında olarak tanımlamıştır.

Parti, özellikle parlamenter sistem ve yargının ve diğer kurumların bütünlüğünü koruması konusuna büyük önem vermektedir. Parti, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) hükûmetine muhalif olan sağcı seçmenler için "alternatif bir kapı" olarak yorumlanmıştır.

Tarihçe

Kuruluşu: 2015-2017

Kasım 2015 genel seçimleri sonrasında MHP bünyesinde bulunan bazı milletvekilleri ve parti üyeleri genel başkan Devlet Bahçeli'nin seçim başarısızlığını eleştirerek parti içerisinde sert bir muhalefet gösterdiler. Başta Meral Akşener, Ümit Özdağ ve Sinan Oğan gibi isimler MHP'yi olağanüstü kongreye götürmek için delege imzaları toplamaya başladı. Ancak hukuki nedenlerle olağanüstü kongreye gidemeyen partililer, Disiplin Kurulunun aldığı karar sonrasında ihraç edildiler.

25 Ekim 2017'de, gerçekleştirilen kongrede Meral Akşener liderliğinde ve Koray Aydın yardımcılığında İYİ Partinin kuruluşu ilan edildi. MHP'den ihraç edilen dört milletvekili (Yusuf Halaçoğlu, Nuri Okutan, Ümit Özdağ, İsmail Ok) ve Cumhuriyet Halk Partisinden istifa eden Aytun Çıray dahil olmak üzere ağırlıklı olarak MHP ve ülkücü kökenli kimseler bulunsa da RP, ANAP, DYP ve DSP'de görev yapmış kişiler de kurucular arasında bulundu. 200 kurucu üye tarafından oluşturulan parti, isim, logo ve sloganını duyurdu. Akşener, oy birliğiyle partinin ilk genel başkanı seçildi.

Parti kurulduktan 17 gün sonra Çankaya'da genel merkez binası açıldı. Akşener genel merkeze "İyilerin Evi" ismini verdi.

İlk dönemi: 2018-2022

Parti kısa sürede TBMM'de daha önce başka partilerden seçilmiş beş milletvekili ve eski partilerinden ayrılan çok sayıda il genel meclisi ve belediye meclisi üyesi kazandı. 2018 genel seçimleri öncesinde, CHP'den 15 milletvekili daha partinin seçimlere katılma hakkı kazanabilmesi için iki parti arasındaki bir anlaşma sonucunda İYİ Partiye katıldı.

İYİ Parti, ilk katıldığı seçim olan 2018 seçimlerinde CHP, SAADET ve DP ile birlikte Millet İttifakını oluşturdu ve %9,96 oy ile TBMM'de 43 milletvekili kazandı. Akşener ise partinin cumhurbaşkanı adayı olarak %7,29 oy aldı.

Akşener, İYİ Partinin aldığı sonuçlar nedeniyle partiyi olağanüstü kurultaya götürme kararı aldı. Temmuz 2018'de yaptığı açıklamada, kongrede aday olmayacağını ifade etti, ancak sonrasında "Töre konuştu, Han sustu. İradenize boyun eğdim. 'Gel' dediniz, geldim." ifadeleriyle yeniden aday olduğunu duyurdu ve olağanüstü kongrede yeniden genel başkan seçildi.

Aralık 2018'de CHP ve İYİ Parti, 2019 yerel seçimlerinde işbirliği yapma kararı aldı. Bu kapsamda, 21 büyükşehir ile bazı il ve ilçelerde işbirliği yapılması için görüşmeler yapıldı. 2019 yerel seçimlerinde İttifakın kurulmasıyla, uzun bir aradan sonra iktidara karşı seçim başarısı sağlandı. İstanbul ve Ankara 25 yılın ardından farklı görüşler tarafından yönetilmeye başlandı.

26 Mayıs 2021 tarihinde Akşener, "iyileştirilmiş ve güçlendirilmiş parlamenter sistem" önerisini 26 Mayıs'ta kamuoyuna açıkladı. Ardından CHP, DEVA Partisi, DP, İYİ Parti, GELECEK ve SAADET üzerinde ortak çalışma yürüttükleri "Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem" ile ilgili ortak metne 14 Aralık'ta son biçimini verdi. 12 Şubat 2022'de Ankara'da toplanan 6 muhalefet partisi lideri, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'nun çağrısı üzerine Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem mutabakat metni üzerinde görüşmek üzere bir araya geldi. 5 saat 15 dakika süren bir görüşme sonrasında ortak irade beyannamesini içeren mutabakat metni imzalandı.

Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Mutabakat Metni 28 Şubat tarihinde kamuoyuna duyuruldu. 6 muhalefet partisinin liderleri, dördüncü buluşmanın ardından 10 maddelik Temel İlkeler ve Hedefler Bildirgesi imzaladı. Güçlendirilmiş parlamenter sistem toplantısı ve katılımcıları, basında "Altılı Masa" adıyla da anıldı.

Politika değişiklikleri: 2023-günümüz

Altılı Masa, 2 Mart 2023'te aday ismini belirlemek üzere toplandı. İddialara göre, tüm partilerin Kemal Kılıçdaroğlu'nun adaylığına onay verdiği belirtildi ancak adayın ismi daha sonra açıklanacaktı. İYİ Parti, aynı gün acil bir toplantı düzenledi. Toplantıda GİK toplantısının cuma günü yapılması kararlaştırıldı. 3 Mart 2023'te Meral Akşener, basın açıklamasında "İYİ Parti kıskaca alınmıştır, buna boyun eğmeyeceğiz. Ne bir kumar masasında ne de noter masasında olmayacağız. Üzülerek söyleyerek geldiğimiz noktada Altılı Masa millet iradesini yansıtma kabiliyetini kaybetmiştir. Bir noter masasına dönüşmüştür." diyerek ittifaktan ayrıldı.

Kılıçdaroğlu, Altılı Masa'da kalan 4 siyasi parti lideri ile telefonda görüştü. Ekrem İmamoğlu ve 4 CHP'li belediye başkanı, Ankara'ya gelerek Mansur Yavaş ve Kemal Kılıçdaroğlu ile görüştü. Altılı Masa, bunun akabinde 6 Mart 2023'te yeniden toplanacağını açıkladı. İmamoğlu ve Yavaş, Meral Akşener'i ikna edebilmek görüşmelerde bulundu. Ardından İmamoğlu ve Yavaş cumhurbaşkanı yardımcısı adayı olarak duyuruldu ve İYİ Parti ittifaka geri döndü. 2023 seçimlerini Millet İttifakı parlamentoda ve cumhurbaşkanlığında kaybetti. Haziran ayında partinin genel sekreteri Uğur Poyraz ittifakın dağıldığını açıkladı. Ancak parti sözcüsü Kürşad Zorlu henüz kesin kararın alınmadığını açıkladı. 24 Haziran 2023 tarihinde İYİ Parti ittifaktan ayrıldığını duyurdu.

6 Eylül 2023 tarihinde Akşener 81 ilde ittifaksız aday çıkaracaklarını açıkladı ve Ümit Özlale'nin İzmir büyükşehir belediye başkanlığına potansiyel aday olduğunu söyledi. 18 Eylül'de Akşener "Biz ittifak sisteminden vazgeçtik. Dolayısıyla ittifak sistemini reddediyoruz ve ittifak sistemiyle yol yürümeyeceğiz" açıklamasında bulundu. Kasım 2023'te CHP Genel Başkanı Özgür Özel, Akşener'i ziyaret ederek iş birliği teklifi sundu fakat parti yerel seçimde iş birliği teklifini reddettiğini açıkladı.

Kasım ve Aralık 2023'te partinin milletvekilleri İdris Nebi Hatipoğlu, Adnan Beker, Ümit Dikbayır (ihraç), Ayşe Sibel Yanıkömeroğlu, Salim Ensarioğlu, ve Yüksel Arslan partiden ayrıldı.

Yerel seçim sürecinde İstanbul İl Başkanı, İBB Grup Başkanvekili İbrahim Özkan'ın istifasının istendiğini söyledi. Akşener'in talebi üzerine istifa eden Özkan, başkanvekili olarak yeniden seçildi. İl Başkanı Coşkun, seçim işlemine onay vermediğini belirterek Özkan'ın tekrar seçilmesinde imza atanları kesin ihraç talebiyle disipline sevk etti. Disipline gönderilenlerin arasında Akşener'in Tuzla Belediye Başkan adayı olarak gösterdiği Akın Gürkan'da yer aldı.

2024 yerel seçimlerinde büyük bir oy kaybı yaşayan parti, %3,7 ile seçimleri altıncı sırada tamamladı. Parti, 81 ilden sadece Nevşehir'de yerel seçimlerden galip çıktı. Meral Akşener olağanüstü kurultay kararı alarak aday olmayacağını açıkladı. 27 Nisan 2024'te düzenlenen kurultayda Müsavat Dervişoğlu partinin yeni genel başkanı olarak seçildi.

İdeoloji ve politikalar

Meral Akşener'e göre; İYİ Parti milliyetçi, kalkınmacı, demokrat ve siyasi yelpazenin tam merkezinde olan bir siyasi partidir. Merkez ve merkez sağ siyasete uygun olarak İyi Parti; radikal olmayan ve Türk vatandaşlarının haklarını öncelikle savunan, direkt sağ siyasete kıyasla daha ılımlı bir milliyetçiliği benimser. Parti programında sosyal devlet ve özel teşebbüse yer veren İYİ Parti, bireysel özgürlüklerin genişletilmesini savunur. Modern çizgide bir muhafazakârlığı savunur. İYİ Parti, liberal ve Avrupa bütünleşmesini savunan partilerin bir araya geldiği Avrupa için Liberaller ve Demokratlar İttifakı üyesidir.

Parti pozisyonu olarak, bazı siyasi analist ve gazeteciler de partinin merkez olma çabasını teyit etmektedir. İYİ Parti STK İlişkileri Başkanı Burak Akburak da partinin merkez bir parti olduğunu belirtmektedir. Daha sonraki zamanlarda partinin merkezden ziyade merkez sağ çizgide yer almayı hedeflediğine dair görüş ve tespitler vardır.

2021'de TBMM Grup Toplantısı'nda Akşener, öğrencilere en az bir öğün ücretsiz yemek dağıtımını sağlamak amacıyla çözüm önerilerini "Rüzgârgülü" projesi altında açıkladı.

Djital dönüşüm

2021'de Akşener tarafından duyurulan Artagan, Türkiye'de dijital dönüşümü teşvik eden bir projedir. Öz Türkçede "bolluk" ve "bereket" anlamına gelen bu proje, nakitsiz bir toplumu desteklemeyi amaçlamaktadır. Tüm ödeme alışverişleri, sözleşmeler, mâli denetim ve vergi kayıtlarının dijitalleştirilmesini hedefleyen proje, kayıt dışı ekonomiyi ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, vergi yükünün ve sigorta primlerinin yüksek olmasına rağmen, vergi geliri ve sigorta primi gelirlerinin GSYİH içindeki oranının OECD ülkeleri arasında sondan 5. sırada olmasına dikkat çekmektedir. Artagan, nakit dolaşımının tamamen ortadan kalkmasıyla, ekonomik hareketlerin blok zinciri altyapısında güvenle saklanmasını ve vergi dilimlerinin adilce belirlenmesini önermektedir.

Yapılanma

Partinin amblemi

İYİ Partinin adı, Kayı boyunun bayrağından esinlenilmiştir. Partinin logosu ise mavi zemin üzerinde 8 ışıklı güneş olarak belirlenmiştir. Partinin ismi, logosu ve sloganı, Antalya BB Başkanı Menderes Türel'in 2014 yerel seçim kampanyasına benzediğinin iddia edilmesiyle yasal zorluklara ve tartışmalara tabi tutuldu. Türel, 2015 yılında patente sahip olduğunu iddia etti. Bilecik Belediye Başkanı Selim Yağcı, amblemin Bilecik belediye ambleminden çalındığını iddia ederek partiyi mahkemeye vereceğini söyledi. Kayı Aşireti Derneği ise 2014 yılından bu yana patentinin olduğu iddia etmektedir.

Genel başkanlar

25 Ekim 2017'de kurulan İYİ Partinin bugüne kadar genel başkanlığı yapan kişiler aşağıdaki gibidir.

Genel sekreterler

Başkanlık Divanı üyeleri

İYİ Partinin Başkanlık Divanı aşağıdaki gibidir.

Genel İdare Kurulu üyeleriİYİ Partinin Genel İdare Kurulu aşağıdaki gibidir.

Merkez Disiplin Kurulu üyeleri

Kurucu üyeler

Kurultaylar

Belediye başkanları

TBMM grubu

Milletvekilleri

İYİ Parti ve seçimler

Milletvekilliği seçimleri

Cumhurbaşkanlığı seçimleri

Yerel seçimler

Ayrıca bakınız

Güçlendirilmiş parlamenter sistem

Notlar

Kaynakça

Dış bağlantılar

Resmî site

Facebook'ta İYİ Parti

X'te İYİ Parti

YouTube'da İYİ Parti kanalı

Instagram'da İYİ Parti

İYİ Parti, 24 Mart 2017’de Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) içinde bir grup olarak ortaya çıkan fikir çatışması sonucu ayrılan Demre Erkin, Selamet Karşıoğlu ve Özgür Çiçek gibi isimler tarafından kuruldu. Parti, 1 Ekim 2017’de resmi olarak siyasi bir oluşum haline geldi ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ile Milliyetçi Günlük Farkınarı kazandı. Başlangıktan itibaren “Türk’lüğü, demokrasi, insan hakları” etrafında şekillenen bir ideoloji çerçevesi çizerek, kurucu ortaklarının çoğunlukla MHP’den geçmiş olması nedeniyle milliyetçi bir temele dayalı, aynı zamanda çok partili demokrasiye odaklı bir çizgi izlemeye başladı. 2018 genel seçimlerinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni (TBMM) dolduran 6 milletvekilini seçen İYİ Parti, seçmen kitlesini MHP’den, CHP’den ve independend adaylardan gelmekte olan geniş bir tabana yaymaya çalıştı. Fakat dönem boyunca aktif bir temsilcilik görevinden yoksun kaldı; 2023’te kullandıktan sonra yüksek oranda ikinci ve üçüncü parti olarak ayrıldı. İstanbul ve Ankara gibi büyük şehirlerde yoğunlukta, ancak ulusal kapakta yerini hem akrep tarafındaki çok partili sistem hem de milliyetçi-RBP –AKP gerekçesiyle birleştirme süreci hedefleyen ittifaklarla belirli bir uyum getirilemedi. Bu hatırlamada İYİ Parti’nin liderliğine oturan Vahap Görükder, parti içindeki tek sefiriy gösterişli bir göuserin tüm politikaların üç temel değerini deneyip tahmiş bir bilgisayarkürtü birçil. İyiklik açısından önem, **İyik Parti’nin “avukat” unsurları** ile bir bakısı demografik bir aktifleğe yeterli, bağımsız ve saygın telaş. İYİ Parti, esas yolculukta demokrasi ve ölçüler yaratan bir bird bicih yarat quyece. Bilgi analizinden öğrenmeler, ky, vatandaş bağımsızlığı çok değerli sınırları üç kıta dikkate alınması gerektiği mesajını gösteriyor. İyi Parti'nin Türk siyasetinde tek deri büyük hasta, ancak güçlü bir partiyle çok adayla ve cenazem fron'i kadar.**