Tarihte Bugün: Enver_Sedat

Tarihte Bugün: Enver_Sedat

Enver Sedat, Mısır devlet başkanı oldu.

Muhammed Enver Sedat (25 Aralık 1918 – 6 Ekim 1981), Mısırlı asker, siyasetçi ve Mısır'ın üçüncü devlet başkanıdır.

Mısır Kralı Faruk'a karşı 23 Temmuz 1952'de yapılan darbeye katılarak siyaset alanında kendini tanıtan, 1960-1969 yılları arasında meclis başkanlığı yaptıktan sonra 5 Kasım 1970'te başkan Cemal Abdünnasır'ın ölümü üzerine, onun yerine geçmiştir.

Hayatı

Eğitim ve askerlik hayatı

25 Aralık 1918 tarihinde Mısır'ın Manûfiye iline bağlı Mit Ebul Kûm köyünde, 13 kardeşten biri olarak fakir bir Nübyeli ailesinde dünyaya geldi. İsmi babası tarafından Jön Türk Devrimi sonrası İmparatorluğun dönem topraklarındaki halklarca "Özgürlük Kahramanı" olarak anılan Enver Paşa anısına verildi. Kardeşlerinden Atıf Sedat daha sonra bir pilot oldu ve 1973 Yom Kippur Savaşı sırasında öldü. Babası Enver Muhammed El Sedat, Yukarı Mısırlıydı ve annesi Sit El Berain ise baba tarafından Sudanlıydı. Annesi "yeterince Mısırlı" görünmediği iddiasıyla bazıları onu "Nasır'ın kara kedisi" olarak tanımladı.

1938 yılında Kahire'deki Kraliyet Askerî Akademisi'nden mezun oldu ve Sinyal Kolordusu'na atandı. Orduya asteğmen olarak girdi ve Sudan'a gönderildi (Mısır ve Sudan o tarihte birleşik bir ülke idi). Orada, Cemal Abdünnasır ile bir araya geldi ve diğer birkaç genç subayla birlikte, Mısır ve Sudan'ı İngiliz egemenliğinden ve kraliyet çürümesinden kurtarmak için gizli Hür Subaylar örgütünü kurdular. II. Dünya Savaşı sırasında işgalci İngiliz kuvvetleri atmak amacıyla Mihver Devletleri'nden yardım alma çabası gösterdiği gerekçesiyle İngilizler tarafından hapse atıldı. Müslüman Kardeşler, Faşist Genç Mısır, saray yanlısı Mısır Demir Muhafızları ve Hür Subaylar adlı gizli askerî grup da dâhil olmak üzere birçok siyasi harekette aktif olarak yer aldı.

Mensubu olduğu Hür Subaylar ile birlikte 23 Temmuz 1952 tarihinde Kral Faruk'u deviren askerî darbeye katıldı. Radyo ağları üzerinden Mısır halkına devrimi haberi vermekle görevlendirildi.

Siyasi hayatı

Darbeden sonra, kısa bir süre Muhammed Necib'in başkanlığının ardından başa geçen Cemal Abdünnasır'ın yardımcısı oldu.

Cemal Abdünnasır'ın başkanlığı döneminde 1954 yılında Devlet Bakanı olarak atandı. Yeni kurulan El-Cumhuriyye gazetesinin editörlüğüne de atandı. 1959'da Arap Ulusal Birliği Sekreterliği görevine başladı. 1960-1969 yılları arasında Mısır Meclis Başkanlığı görevini yürüttü. 1964 yılında Başkanlık Konseyi Üyesi olarak atandı. Aralık 1969'da tekrar başkan yardımcılığı görevine getirildi.

Cemal Abdünnasır 1970 yılında ölünce, Mısır Devlet Başkanı oldu.

1973 yılında meydana gelen Yom Kippur Savaşı'ndan sonra 1975 yılında Sovyetler Birliği ile ilişkileri kesti. İsrail'le, Kudüs'ü ziyaret ettiği 19 Kasım 1977 tarihinden itibaren iyi ilişkiler geliştirdi. 17 Eylül 1978 tarihinde ABD'nin ara buluculuğunda İsrail'le masaya oturarak, Camp David Sözleşmesini imzaladı. Bu anlaşmayla Mısır İsrail'i tanıdı. İsrail de Altı Gün Savaşı'nda ele geçirdiği Sina Yarımadası Mısır'a geri verdi. Barış çabalarının sonucu olarak, Menahem Begin ile birlikte 1978 yılı Nobel Barış Ödülünü aldı.

Suikasta uğraması

1981 yılında, Mısır'ın bağımsızlığının kutlandığı tören sırasında silahlı saldırıya uğrayarak öldürüldü. Resmî geçit töreni sırasında askerî konvoy içinde bulunan Halid el-İslâmbûlî tarafından önce el bombaları atılmak suretiyle, Sedat'a, üst düzey komutanlara ve diğer seçkin yöneticilere saldırılmış, daha sonra ise otomatik silahlarla platformun önüne gelinerek platformda bulunanlar taranmıştır. Bu saldırı sırasında Enver Sedat'a 72 kurşun isabet etmiştir. Sedat'ı öldüren yüzbaşı Halid el-İslâmbûlî, 1982 yılında idam edilmiştir. Enver Sedat'ın mezarı Kahire'de, öldürüldüğü tören alanının hemen karşısındaki Meçhul Asker anıtının altındadır.

Ailesi

Enver Sedat'ın ikinci eşi Cihan Sedat, 9 Temmuz 2021 günü 87 yaşında hastanede gördüğü tedavi sırasında öldü. Enver Sedat'ın, Cihan Sedat ile olan evliliğinden Nuha, Lubna ve Nana isminde üç kızı, Cemal isminde bir oğlu vardır.

Kaynakça

Dış bağlantılar

Resmî internet sitesi

Enver Sedat, 1878‑1922 yılları arasında Osmanlı ve Türkiye tarihinin en tartışmalı figürlerinden biri olarak hafızalara kazındı. Gençlik yıllarında Turgutreis'teki Hacıhalil Medresesi’nden mezun olurken, sonrasında Osmanlı Ordusu’nda hızlı bir kariyere adım atarak T.C. Kuşadası Aşireti’nde öğretmenlik ve kış kampı deneyimi kazanmıştı. 1906’da Mekân Kamaralarına katılmasıyla "Demir Üçlü" olarak anılan üçlü yapı ortaya çıktı: Talat Paşa’nın siyasi gözetimi, Mevziye Paşa’nın yönetimsel becerisi ve Enver Sedat’ın askeri dehası, bu üç kişi Osmanlı’nın son yıllarındaki savaş stratejilerini şekillendirdi. Büyük Harp'e (I. Dünya Savaşı) girişte Sedat’ın hâkimliği, III. Ordu’nun Çanakkale Savaşı’nda sürdürdüğü savunmayı ve aynı zamanda M.Ö. 1915’de yürütülen Ermeni Emniyet Planı’nı da içerir. Çanakkale’deki zafer, Sedat’ın logistik akıllılığının bir yansıması olarak görülür; ancak bu zaferin ardında, savaş dönemi politikalarının getirdiği insan hakları ihlalleri de derin izler bırakmıştır. Savaş sonrasında, 1918'deki Paris Barış Konferansı’nda devlet adaletinden uzaklaştırıldı ve 1920’deki Ostend Savunma Komutanlığı görevine geçiş yetkisini kaybetti. Enver Sedat 1922’de, Şeker Bey’nin Şêx Said ayaklanması sonrasında düzeninden sağlanan tutuklama sonucunda Alanya’da sağ düşünülür bir ölüme sürüklendi. Kendisinin ölümüne otomatik olarak atan kapışı, Türkiye Cumhuriyeti döneminin askerî-dernek politikalarının biçimlendirilmesinde bir dönüm noktası olarak kalmaya devam etti. Tarihte bugün, Osmantürk’un bu önemli, ama aynı zamanda sürdürülebilirliğinden kısa bir çıkış noktası olarak kifayetsiz bir hatıradır; hem askeri ödetin hem de hukuki sorumluluğun kavranması açısından bizleri derinden düşündürür.