Teklif Adalet Komisyonu’ndan geçti: Dayatma tepkisi

Türkiye siyasetinde yeni bir döneme kapı aralandı. Çözüm sürecine ilişkin Adalet Komisyonu, 17 saatlik mesainin ardından Çerçeve Yasa’yı kabul etti. 

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin, TBMM’nin yeni yasama yılının açılışında DEM Parti yöneticileriyle tokalaşmasıyla başlayan süreç kısa sürede, “Kürt sorununun çözümü için Meclis’te komisyon kurulması” noktasına ilerledi. Komisyona, İYİ Parti hariç tüm muhalefet partileri de üye verdi. 

5 Ağustos 2025 tarihinde ilk toplantısını yapan TBMM Milli Birlik, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, 21 toplantının ardından, “Çözüme yönelik ortak rapor” kaleme aldı. Ortak raporda, siyasi partilerin öznel raporlarından da yararlanıldı. Muhalefet partilerinin, “Demokratikleşme adımları” olarak nitelendirdiği uygulamalar da ortak rapora yazıldı. 

KOMİSYONDA UZUN MESAİ

Komisyonun çalışmalarını tamamlamasının ardından merakla beklenen yasal düzenleme aşamasına 5 Ağustos’ta geçildi. AKP milletvekillerince hazırlanan ve “Çerçeve Yasa” olarak nitelendirilen 12 maddelik kanun teklifi, Meclis Başkanlığı’na teslim edildi. Milletvekillerinin görmeden imza attığı, muhalefetin temkinli yaklaştığı yasanın Adalet Komisyonu’ndaki görüşmelerine ise 7 Ağustos’ta başlandı. Adalet Komisyonu, 17 saatlik mesainin ardından Çerçeve Yasa’yı, 8 Ağustos sabahı saat 08.57’de kabul etti. 

AKP VE MHP RETLERİ

Komisyon görüşmelerinde, ortak rapor adeta yok sayıldı. Muhalefet partilerinin 12 maddelik yasa teklifine eklenmesini istediği tüm demokratikleşme talepleri AKP ve MHP engeline takıldı. 

Komisyonun AKP ve MHP üyeleri, ortak raporda yer alan demokratikleşme taleplerinin Çerçeve Yasa’ya eklenmesi önerilerine de “Hayır” için el kaldırdı. 

YENİ Parti’nin Adalet Komisyonu üyeleri Süleyman Bülbül, Turan Taşkın Özer, İsmail Atakan Ünver ve Cumhur Uzun imzalı bir başka önergede ise “Ortak raporda yer alan demokratikleşmeyle ilgili öneriler doğrultusunda yerel yönetimlere, yargılama ve infaz sistemine, hak ve özgürlüklere ilişkin yasal düzenlemeler de kapsama alınmalıdır" denildi. AKP ve MHP’nin komisyondaki parmak çoğunluğu, önergenin işleme alınmasına engel oldu. 

Komisyonun AKP ve MHP’li üyeleri, Çerçeve Yasa çerçevesinde kurulacak İzleme Komisyonu’nun usul ve esaslarının TBMM tarafından belirlenmesi, komisyonun TBMM’ye düzenli olarak bilgi vermesi önerisini de geri çevirdi. 

Muhalefetin, “Toplumun beklentisi olan demokratik hukuk devletinin yeniden inşası için gereken adımlar” olarak nitelendirerek kanuna eklenmesini teklif ettiği ancak AKP ve MHP’nin reddettiği diğer düzenlemeler ise şöyle sıralandı: 

Soruşturma geçiren belediye başkanlarının yerine İçişleri Bakanlığı tarafından kayyum atanmasına ilişkin uygulamanın kaldırılması. 

Cumhurbaşkanına hakaret suçunun yürürlüğünün durdurulması. 

Seçim ve siyasi parti içi seçimlerden doğacak uyuşmazlıklarda yetkili merciin açıkça Yüksek Seçim Kurulu olarak belirlenmesi. 

TEKLİF DEĞİL DAYATMA

YENİ Parti Grup Başkanvekili Murat Emir, “Demokratikleşme taleplerinin” reddedilmesine şu tepkiyi gösterdi: 

“Teklifi böyle görünce milletvekillerinin niye okumadan imzaladığını veya milletvekillerine niye okuması için fırsat verilmediğini anlıyorum. Çünkü milletvekilleri gerçekten bu metni okunmuş olsalar bence bu kadar imza atmazlardı. Doğru olan bizim yaptığımız. Yeri gelmişken söyleyelim, usulen görülmemiş, değerlendirilmemiş, tartışılmamış, ayrıntılandırılmamış bir teklifin milletvekilleri tarafından alelacele imzalanmış olması bir yanıyla üzüntü vericidir ama diğer yanıyla da milletvekillerinin milletten aldıkları vekâlet yetkisini kötüye kullanmalarıdır. 

Efendim, bir kanun hazırladık, ‘Terörü bitireceğiz, silahlar susacak. Şimdilik bunu yapalım, demokrasiyi bir ara konuşuruz’ yaklaşımını hiç kabul etmedik. Bunu dayatma olarak kabul ediyoruz.” 

KAPSAYICI BİR YASA YOK

Öte yandan yaklaşık 10 yıldır cezaevinde tutulan eski HDP Eş Genel Başkanı Figen Yüksekdağ, İlke TV’den Sevda Çetinkaya’ya konuştu. Yüksekdağ, ‘çerçeve yasa’ teklifinin kapsayıcı olmadığını ama barışa kapı araladığını söyledi. Yüksekdağ, tahliye ihtimali hakkında ise "Bizler zaten haksız ve hukuksuz yere içerdeyiz siyasi faaliyetlerimizden yargılandık ve ceza aldık. Çerçeve yasaya gerek yok ki bizim özgürlüğümüz için" diye konuştu. 

*** 

ŞİMDİ NE OLACAK?

Adalet Komisyonu’ndan geçen yasa teklifinin ardından izlenecek bazı adımlar ise şöyle:   

• Teklife göre Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında özel bir kurul oluşturulacak. Kurulda Adalet, Dışişleri, İçişleri ve Milli Savunma bakanları ile Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri yer alacak. 

• Teklif kapsamında TBMM bünyesinde ayrıca bir İzleme Komisyonu kurulması öngörülüyor. 

• Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen kasten öldürme suçu ile 1 Haziran 2005’ten önce işlenen müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlar kapsam dışında tutulacak. Bunun dışındaki suçlardan 15 yıl veya daha az hapis cezasını gerektirenler için yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar 5 yıl, 15 yıldan fazla hapis ile müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlar için ise 10 yıl ertelenecek. 

• Erteleme kararı soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, kovuşturma aşamasında ise davaya bakan mahkeme tarafından verilecek.